Πρωτομαγιάτικη μυσταγωγία
Τώρα που κατέφθασε ο Μάης πολύχρωμος και μοσχομυρωδάτος, θέλω να μοιραστώ μαζί σας μια Πρωτομαγιά του δημοτικιστή Φαναριώτη λόγιου γιατρού, Βασίλη Ηλιάδη, τις «Αναμνήσεις απ’ την Πόλη», γραμμένο για τις αρχές του 20ου αιώνα:
« Η Πρωτομαγιά στην Πόλη έβρισκε ένα πλήθος από τις λαϊκές ιδίως τάξεις επί ποδός. Οι Κωνσταντινουπολίτες έπρεπε να γιορτάσουν τον Μαϊ στην εξοχή. Μια συστηματική προεργασία και συνεννόηση εγίνετο στους πολίτικους μαχαλάδες. Η προεργασία ήταν ο γιαλαντζή ντολμάς και η συνεννόηση ήταν ο ρεφενές που έβαζαν διάφορες γνώριμες οικογένειες για την ικανοποίηση της ορέξεως που δεν είχε ούτε αρχή ούτε τέλος.
Ο Κεατχανές ( στις παραλίες του Κεράτιου Κόλπου, απέναντι από το Φανάρι) ήταν το κέντρο που τραβούσε ένα μεγάλο μέρος των Ρωμιών αυτή την εορτή της άνοιξης. Τα Ταταύλα, η Βαγγελίστρα, το Φερίκιοϊ και ένα τμήμα του Σταυροδρομιού κατέστρωναν από την παραμονή το δρομολόγιο και το εδεσματολόγιο της εξορμήσεως τους προς τον γραφικό Κεατχανέ.
Από δύο μέρες πριν οι μαχαλάδες μοσχοβολούσαν από την σίβρασι που ετοιμαζόντανε για τον περίφημο γιαλαντζί ντολμά. Την παραμονή ο νοικοκύρης θα εφρόντιζε να προμηθευτεί τσίρους αρετσιανούς (από την Αρετσού), μαρούλια του Γεντί-Κουλέ ( από τα μποστάνια έξω από τα Θεοδοσιανά τοίχοι της Πόλης) και αν υπήρχε στην αγορά τροφαντό ακόμη το περίφημο καλκάνι.
Ο ρεφενές συνίστατο ιδίως στο λάδι, που έπρεπε να πλέει άφθονο στο γιαλαντζί ντολμά, στο ρύζι και κάποτε στα κρεμμυδάκια. Οι Ταταυλιανές είχαν μια εξαιρετική μαεστρία στην κατασκευή του πρωτομαγιάτικου αυτού εδέσματος. Το τύλιγμα του ντολμά ήταν μια ολόκληρη τελετή. Έστρώνοντο οι γυναίκες κάθε παρέας μπροστά σ’ένα μεγάλο τραπέζι και ενώ τα δάχτυλα τους έσταζαν άφθονο λάδι, από το στόμα τους έσταζε το φαρμάκι. Όλος ο μαχαλάς, τα κορίτσια και οι παντρεμένες περνούσαν από την γλώσσα της Ταταυλιανής…
Το πρωί της Πρωτομαγιάς καλαθούνες γεμάτες φαγητά που εμαγειρεύθηκαν, σαλατικά και μπρίκια που θα ψηνότανε ο καφές…..Σε άλλες καλαθούνες οι μπουκάλες με το ντούζικο, την μαστίχα και το κρασάκι. Η μυσταγωγική πομπή των Πρωτομαγιάτικων εκδρομέων παρουσίαζε μια ξεχωριστή γοητεία….»
Η Πρώτη Μαΐου στα δικά μου παιδικά χρόνια, τα εφηβικά και τα χρόνια τα νεότατα της δικής μου εποχής στη Πόλη, συνέχιζαν να γιορτάζονται στις εξοχές, όχι με ντολμαδάκια, μεζεδάκια και ποτό, αλλά με ένα καλάθι που περιείχε κόκκινα αυγά, σπιτικό Πασχαλινό τσουρέκι, μπουγατσάκια με τυρί, φρέσκο ψωμί, φρέσκο βούτυρο σε γυάλινο μπολ, ένα μεγάλο μπουκάλι γάλα, σε μικρό κουτάκι καφέ, μπρίκι, γκαζάκι για να ζεστάνουμε το γάλα με καφέ, κουταλάκι, μαχαίρι, σπίρτα, όποιος κάπνιζε είχε και αναπτήρα, φλιτζάνια για το γάλα με καφέ και ένα μεγάλο χράμι που το στρώναμε όταν φθάναμε στην εξοχή. Οι μεγαλύτεροι κάθονταν πάνω στο χράμι, άνοιγαν τα κεράσματα στα πιατάκια που είχαμε φέρει από το σπίτι. Εμείς τα παιδιά, οι έφηβοι πηγαίναμε τριγύρω και κόβαμε μαργαρίτες άσπρες και κίτρινες, παπαρούνες και ότι άλλο βλέπαμε από φύλλα πράσινα για να κάνουμε μπουκέτα και μπουκετάκια για στεφάνι με τα οποία θα διακοσμούσαμε στην επιστροφή τα σπίτια μας. Ως τα μέσα της δεκαετίας του 1960 δεν είχε περάσει από τις γειτονιές της Πόλης η έννοια και η γνώση της Εργατικής Πρωτομαγιάς, στις μέρες μας ίσως θα φανεί παραμύθι.
Οι Μακροχωρήτες γιορτάζουν την Πρωτομαγιά 1940 (αρχ. Σούλα Μπόζη)
Χελιδονόψαρο ή συναγρίδα πλακί
1 χελιδονόψαρο ή συναγρίδα σε φέτες
2 κρεμμύδια ψιλοκομμένα
5 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο
3 μέτρια καρότα ψιλοκομμένα σαν σπίρτα
3 πατάτες κομμένες σε μικρούς κύβους
3 πιπεριές κομμένες σε ροδέλες
3 ντομάτες αποφλοιωμένες, κομμένες σε κύβους
1ποτήρι ελαιόλαδο
1 ματσάκι σέλινο ψιλοκομμένο
1 κουταλάκι ζάχαρη
Χυμό 1 λεμονιού
3-4 φύλλα δάφνης
1 λεμόνι κομμένο σε ροδέλες
½ ματσάκι μαϊντανό ψιλοκομμένο
Αλάτι, πιπέρι
Ζεσταίνουμε το λάδι σε ένα τηγάνι και σοτάρουμε τα κρεμμύδια, τα σκόρδα, τα καρότα, τις πατάτες, τις πιπεριές, και τις ντομάτες. Ρίχνουμε το ψιλοκομμένο σέλινο, το αλάτι, το πιπέρι και τη ζάχαρη. Κλείνουμε το τηγάνι με το καπάκι, χαμηλώνουμε τη φωτιά στο 1 ½ και αφήνουμε να πάρει μερικές βράσεις.
Αδειάζουμε τα λαχανικά σε ταψί ή σε γκιουβέτσι. Τοποθετούμε από πάνω ψάρι ολόκληρο ή κομμένο σε ροδέλες. Περιχύνουμε με χυμό ενός λεμονιού και ρίχνουμε τα φύλλα δάφνης και τις φέτες λεμονιού. Ψήνουμε το ψάρι στους 180 βαθμούς, μέχρι να ροδίσει, περίπου 20 λεπτά. Όταν το βγάλουμε από το φούρνο, το πασπαλίζουμε με ψιλοκομμένο μαϊντανό. Σερβίρετε χλιαρό.
Χελιδονόψαρο Πλακί (για εξώφυλλο)
Βουρλιώτικη Σαλάτα «Η Σημαντικιά»
100 γραμμ. σαρδέλες παστές ή αντζούγιες
1 ντομάτα
1 μέτριο αγγουράκι
1 πιπεριά κομμένη σε μακρόστενες φετούλες
1 κρεμμύδι κομμένο σε λεπτές ροδέλες
1 δεματάκι γλιστρίδα
1 χούφτα φύλλα σέλινου ψιλοκομμένα
1 χούφτα δυόσμο ψιλοκομμένο
6 μαύρες ελιές
Λάδι και ξίδι
Καθαρίζουμε και πλένουμε τα σαλατικά. Κόβουμε σε κύβους την ντομάτα και το αγγουράκι. Ξεφυλλίζουμε τη γλιστρίδα και κρατάμε τα φυλλαράκια της. Ρίχνουμε όλα τα υλικά σε βαθύ μπολ, τα περιχύνουμε με λαδόξιδο και τα ανακατεύουμε. Γαρνίρουμε με τις σαρδέλες ή αντζούγιες και μαύρες ελιές.
Σερμπέτι από Χυμό Βερίκοκου
1 κιλό φρέσκα βερίκοκα
200 γραμ. ζάχαρη
600 γραμ. νερό
2 ξυλάκια κανέλας
Πλένουμε και αφαιρούμε τα κουκούτσια από τα βερίκοκα. Τα χτυπάμε στο μπλέντερ με τη ζάχαρη. Τα αδειάζουμε σε κατσαρόλα, προσθέτουμε το νερό με την κανέλα και τα βράζουμε περίπου μισή ώρα. Το σουρώνουμε και το βάζουμε στο ψυγείο για σερβίρισμα.
