Ταξίδια Πολιτισμού Φεβρουάριος 2025
Εμείς συνεχίζουμε για τα Δίδυμα. Κάποτε στο μακρινό 1970 αυτό το δρόμο τον περάσαμε με τον Γιώργο και τον Νίκο και μόνη όμως αμέτρητες φορές. Τότε η λίμνη ήταν πολύ ωραία. Τώρα θαρρείς και έχασε τη λάμψη της. Όσο για τα αρχαία αλλοτινών χρόνων παραμένουν σπαράγματα. Ο μύθος τους μόνο παραμένει ζωντανός και τίποτα άλλο. Σκέπτομαι ότι και τότε νεότατοι που περνούσαμε από τη δημοσία για να πάμε στο Μπόντρουμ (την Αλικαρνασσό) δεν ήταν η άγνοια της ιστορίας, ήταν ο ελάχιστος χρόνος που είχαμε, ίσως γι’ αυτό δεν κάναμε τη σκέψη να αφιερώσουμε χρόνο και να περιεργαστούμε την περιοχή.
Δίδυμα
Η παρέα μας έφθασε στα Δίδυμα. Το ξενοδοχείο είναι πολύ καλό, πρόσχαρος ο υπεύθυνος της ρεσεψιόν μας υποδέχεται εγκάρδια. Πληροφορηθήκαμε ότι φιλοξένησαν κι άλλους Έλληνες. Παίρνω μια βαθιά ανάσα, έχω κουραστεί από τις λυκοφιλίες του Φ. που πάντα βρίσκει τάχα μου κάτι να επικρίνει. Μου θυμίζει τις γεροντοκόρες κουνιάδες που δεν ξέρουν να χαίρονται, έτοιμες να προλέγουν πως κάτι δεν πήγε καλά ή δε θα πάει καλά… Αφήνουμε τις αποσκευές στο ξενοδοχείο. Τρώμε κάτι πρόχειρο στο εστιατόριό του και ξεκινάμε για τα αρχαία Δίδυμα, τη Μίλητο και τη Πριήνη.
Τα Δίδυμα,δεκαπέντε χιλιόμετρα νότια της Μιλήτου, προσαρτίστηκαν από την Ιωνική Μητρόπολη. Τα Δίδυμα κατακτήθηκαν από τους Πέρσες, εδώ σώζεται μισοκατεστραμμένος ο μεγαλοπρεπής ναός του Απόλλωνα, του οποίου οι απαρχές ανάγονται στον Η π.Χ. αι. Δίπλα στον ναό δεσπόζει η εκκλησία του Γέροντα, αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο η οποία χτίστηκε το 1866.Το μαντείο του Απόλλωνα, ένα επιβλητικό απομεινάρι αιώνων μιας ένδοξης εποχής, κοσμεί την απέραντη κοιλάδα του Μεάνδρου.
Μίλητος
Συνεχίζουμε για τη Μίλητο, η οποία ιδρύθηκε στη θέση μινωικού και μυκηναϊκού οικισμού, σε ακρωτήρι της νότιας ακτής του Λατμικού κόλπου. Στην πορεία της ιστορικής της διαδρομής, δημιούργησε πολλές δεκάδες αποικίες και ήκμασε όσο λίγες πόλεις του ελληνικού κόσμου από τα μέσα του Ζ αιώνα ως τα 494 π.Χ. όταν καταστράφηκε από τους Πέρσες. Αργότερα, ανασυγκροτήθηκε και παρέμεινε σημαντική ως τις αρχές του 7ου αι. μ.Χ. Στους μέσους βυζαντινούς χρόνους, οι Σαρακηνοί και οι σεισμοί αφάνισαν την πόλη. Πάνω από το αρχαίο θέατρο, ορθώνεται «το Κάστρο των Παλατίων». Στους πρώιμους Οθωμανικούς χρόνους, τα Παλάτια ήταν αγκυροβόλι για τα μικρά αιγαιοπελαγίτικα σκάφη. Αυτό κράτησε ως τις πρώτες δεκαετίες του 17ου αι., όταν άρχισε η Μίλητος να απομακρύνεται τελείως από τη θάλασσα.
Σήμερα αποφασίσαμε να ακολουθήσουμε την κεντρική λεωφόρο και να επισκεφτούμε την Ορεινή Έφεσο, γνωστή ως Κιρκιντζέ, για να μιλήσουμε και να τιμήσουμε την Διδώ Σωτηρίου, της οποίας γενέτειρα ήταν τον Αϊδίνη. Δυο σπουδαίες Ελληνίδες γεννήθηκαν στο Αϊδίνη, η Διδώ και η Nelly η φωτογράφος.
Το 1989 συμμετείχα στο σενάριο και στα γυρίσματα ενός ντοκιμαντέρ για τη ζωή της Διδώς Σωτηρίου, του οποίου η παραγωγή θα ξεκινούσε από το Αϊδίνι ως τη Σμύρνη και θα συνέχιζε με την ζωή της και τις εργασίες της στην Αθήνα. Μαζί με την Διδώ από την Αθήνα φθάσαμε αεροπορικώς στη Σμύρνη. Μας περίμενε όλη η ομάδα της παραγωγής η οποία είχε καταφθάσει από την Γερμανία. Επί τρείς μέρες εργαστήκαμε incognito, ξεκινώντας από το Αϊδίνη, εκεί βρήκαμε το σπίτι της, περιηγηθήκαμε ένα τμήμα της τότε ελληνικής συνοικίας. Επιστρέφοντας για την Σμύρνη κάναμε μια στάση στο Κιρκιντζέ.
Ο Κιρκιντζές είναι γνωστός από το έργο της τα «Ματωμένα Χώματα» καθώς ήταν η γενέτειρα του ήρωα Μανώλη Αξιότη στο μυθιστόρημα της.
Η ορεινή Έφεσος ή Κιρκιντζέ ήταν ελληνική κωμόπολη στην Ιωνία στο δρόμο για τη Σμύρνη. Είχε αρρεναγωγείο, παρθεναγωγείο και δυο εκκλησίες, τον Μητροπολιτικό Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου ο οποίος ήταν τρίσυπόστατος αφιερωμένος επίσης στον Ιωάννη τον Πρόδρομο και τον Άγιο Χαράλαμπο (1805). Ο ναός του Αγίου Δημητρίου χτίστηκε το 1849. Στην είσοδο της κωμόπολης λειτουργούσε ελληνικό σχολείο το οποίο ιδρύθηκε το 1785 από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρία του Ομηρείου Παρθεναγωγείου της Σμύρνης. Στις μέρες μας είναι εστιατόριο.
Η Διδώ Σωτηρίου στην διάρκεια των γυρισμάτων θυμόταν την Σμύρνη των παιδικών της χρόνων: «…Ένα κομμάτι από την καρδιά μου έχει μείνει στο Κορδελιό. Υπάρχει ένα τραγούδι ωραιότατο «τρελή μου Κορδελιότισσα ξανθή και μαυρομάτα ετρέλανες το Κορδελιό με τα γλυκά σου μάτια». Είναι συγκινήσεις πολύ δυνατές αυτές, που δεν μπορεί να τις αντέξει ο άνθρωπος. Ύστερα από 80 χρόνια ξαναβλέπω την πατρίδα μου. Στη Σμύρνη μετακομίσαμε από το Αϊδίνη, ήμουν μικρό παιδί περίπου 7-8 χρονών. Καταλαβαίνετε την έκπληξή μου όταν πρωτοείδα θάλασσα. Έμεινα έκθαμβη. Καθόμουνα και την κοίταζα. Η Σμύρνη ήταν μια πολιτεία γοητευτική. Δεν είχε αυτά τα τσιμεντένια σπίτια, τις πολυκατοικίες που βλέπει κανείς σήμερα. Τότε ήτανε τα μαρμάρινα, ωραία σπίτια. Το «Και» η παραλία είχε μία άλλη γοητεία, εκεί ήθελα ώρες να περπατάω στο λιμάνι. Μύριζε το γιασεμί, ο κόσμος εύθυμος, χαρούμενος. Φυσικά ήτανε μια εμπειρία φοβερή για μένα που έζησα τα τελευταία 3 χρόνια στη Σμύρνη. Πήγα σχολείο για πρώτη φορά στο «Ομήρειο».
Θυμάμαι μέναμε κοντά στο Φραγκομαχαλά, ο οποίος είχε τουλάχιστον 200 μαγαζιά για μόδα, τα περισσότερα είχανε συναλλαγή με το Παρίσι. Ερχόταν τα μοντελάκια, τα φτερά, τα καπέλα, όλα αυτά τα πράγματα. Ήτανε πολύ κοκέτες οι Σμυρνιές. Για αυτό και όταν πήγανε στην Αθήνα βρήκανε μεγάλη αντίσταση γιατί είχανε μια γοητεία που τρόμαζε τις εκεί γυναίκες ότι θα τους πάρουν τους άντρες τους. Σε εσένα που καταλαβαίνεις τι καημός ήτανε, όταν το κοριτσάκι αυτό με το καπελάκι του, με τις μπούκλες αυτές και μ’ όλα αυτά τα πράγματα που άφησε σε αυτό τον τόπο, πρώτα – πρώτα την πατρίδα μου το Αϊδίνι και δεύτερο τη Σμύρνη που έζησα τα παιδικά μου χρόνια ως τα 13 μου. Όταν πήγα στην Αθήνα είχα πια συναίσθηση όλης της τραγωδίας που έζησε ο τόπος.
Στο ντοκιμαντέρ « Η ζωή της Διδώς Σωτηρίου» είμαστε στη γενέτειρα της στο Αϊδίνη.
