Εγγλεζονήσια
Το Εγγλεζονήσι είναι η αρχαία νήσος Δρυμούσα, που βρίσκεται στον κόλπο της Σμύρνης απέναντι από την αρχαία Ιωνική πόλη Κλαζομενές, η οποία ήταν μία απ’τις δώδεκα πόλεις που αποτέλεσαν την Ιωνική Δωδεκάπολη. Στις μέρες μας, στο λιμάνι των Βουρλών (Urla), κοντά στη σκάλα βρίσκεται ένας απ’τους αρχαιότερους οικισμούς του Αιγαίου. Οι Τούρκοι αρχαιολόγοι την ονομάζουν «Τροία του Αιγαίου», καθώς οι ανασκαφές έφεραν στην επιφάνεια εγκαταστάσεις της τέταρτης χιλιετίας π.Χ. και μέρος της πόλης των Κλαζομενών.
Η Δρυμούσα ή Μακρονήσι (Kösten ή Köstenada) είναι το μεγαλύτερο από μία
συστάδα νησιών, τα οποία μετέπειτα ονομάστηκαν Εγγλεζονήσια. Το νότιο τμήμα της συστάδας, που ονομάζεται και Μαραθούσα, συνδέεται με την ξηρά με μόλο, έργο που πραγματοποίησε ο Μέγας Αλέξανδρος, όταν ελευθέρωσε την πόλη από τους Πέρσες, το 334 π.Χ. Το νησί μετέπειτα ήταν γνωστό ως ο Άγιος Ιωάννης ή Αϊ-Γιάννης. Ένα μίλι περίπου βόρεια απ’τον Άγιο Ιωάννη βρίσκεται η νησίδα Πουρναρλί, σήμερα Pırnallıada όπου έμεναν μόνιμα μια-δυο οικογένειες έως το 1922, υπήρχε δε και μικρός ναός αφιερωμένος στην Αγία Μαρκέλλα. Οι Ευρωπαίοι την ονόμαζαν νησί των Περδίκων, από τις πέρδικες και νησί με πουρνάρια. Βόρεια βρίσκεται η νησίδα Αλατάς, σήμερα ονομάζεται Yassıcaada. Βόρεια του Αλατά υπήρχαν δύο χαμηλά νησάκια, οι Πίττες, σήμερα Yılan Adası (Φιδονήσι). Δυτικά της νησίδας Αλατάς βρίσκεται το Γαϊδουρονήσι, σήμερα Eşekada. Βορειοδυτικά είναι τα νησιά Αράπ Ανταλαρί (Arap Adaları).
Βορειοανατολικά από το Γαϊδουρονήσι είναι η νησίδα Πατάτες, σήμερα Akçaada και
στη συνέχεια το Νησί του Γιατρού, σήμερα Hekim Adası.
Για το Νησί του Γιατρού, ο Βουρλιώτης λόγιος Ν. Μηλιώρης αναφέρει ότι πήρε
τ’ονομάτου απόέναν Κεφαλλονίτη γιατρό, τον Αλεβιζάτο ή Αλεβίζο, ο οποίος εγκα-
ταστάθηκε εκεί στα μέσα του 19ου αιώνα και μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή, το μεγαλύτερο τμήμα του νησιού ήταν ιδιοκτησία των απογόνων του. Στο νησί υπήρχε μία μικρή εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Δημήτριο. Από τις αρχές του 20ού αιώνα είχε σχηματιστεί ένα μικρός οικισμός. Έως το 1922 είχε περίπου 30-80 κατοίκους, οι οποίοι επικοινωνούσαν και είχαν συναλλαγές με τα Βουρλά και το Εγγλεζονήσι, ασχολούνταν με την εκτροφή αιγοπροβάτων και είχαν παραγωγή σιτηρών, σύκων και αμυγδάλων. Μια-δυο φορές την εβδομάδα, ένα μικρό πλοίο έκανε τη διαδρομή από τη Σμύρνη στη σκάλα των Βουρλών, στο Νησί του Γιατρού και το Εγγλεζονήσι. Λειτουργούσε σχολείο με 10 μαθητές. Το καλοκαίρι πήγαιναν εκεί για διακοπές οικογένειες από τη Σμύρνη και τα Βουρλά.
Το μεγαλύτερο από τη συστάδα των 8 νησιών, το Εγγλεζονήσι, στις ανατολικές
ακτές του, στέγαζε το Θόλο ή Άγιο Νικόλαο, σήμερα Kayabaşı, με 350-400 περίπου
σπίτια και αρκετά μαγαζιά. Στη δυτική πλευρά του όρμου, όπου βρισκόταν ο Θόλος, γειτνίαζε μ’ ένα μικρό νησάκι, το νησί του Ναρκίσσου, στο οποίο πήγαιναν οι κάτοικοι του Θόλου την Καθαρά Δευτέρα και έβγαζαν θαλασσινά. Από τους πρώτους που κατοίκησαν το Εγγλεζονήσι, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, ήταν η οικογένεια των Φατσήδων από τη Χίο. Επίσης, κάτοικοι από την Εύβοια, τα Κύθηρα, τους Παξούς και τα Μοσχονήσια εγκαταστάθηκαν εδώ, δημιουργώντας ένα μεγάλο οικισμό. Στα δυτικά του νησιού, ένας δεύτερος οικισμός, που ονομαζόταν Τσιφλίκι ή Αγία Παρασκευή, είχε 75-100 οικογένειες. Ο τρίτος, μικρότερος, οικισμός, ο Άγιος Παντελεήμων ήταν στα ανατολικά του νησιού, γνωστός και με το όνομα Κιοστένι ή Κιοστέν και υπαγόταν διοικητικά στη Σμύρνη. Στο Εγγλεζονήσι υπήρχαν πολλά ελάφια.
Οι κάτοικοι του Εγγλεζονησίου ήταν δυόμισι χιλιάδες, κάθε οικισμός είχε από ένα
δημοτικό σχολείο. Ο πληθυσμός ήταν αμιγώς ελληνικός.
Οι ψαράδες έβγαζαν μεγάλες ποσότητες χταπόδια, 4.000-5.000 οκάδες, τα οποία πουλούσαν σε Ευρωπαίους εμπόρους, σε τακτά διαστήματα.
Το 1922, το Εγγλεζονήσι και το Νησί του Γιατρού φιλοξένησαν πολλούς πρόσφυγες από την περιοχή των Βουρλών. Το Σεπτέμβριο έφυγαν με τα καΐκια τους, όπως και οι Βουρλιώτες, από το λιμάνι των Κλαζομενών με πλοία για την Ελλάδα και εγκατα-στάθηκαν στη Μυτιλήνη, στο Βόλο, στη Θεσσαλονίκη, στην Κόρινθο, στην Πάτρα, στις Οινούσες, στον Πειραιά, στη Δραπετσώνα και τη Νέα Ιωνία Μαγνησίας.
Αμπελουργοί από τα Εγγλεζονήσια (αρχ. Σ.Μπόζη).
